ന്യൂഡൽഹി: ശൈത്യകാലത്ത് ഡൽഹി-എൻസിആർ മേഖലയിൽ വിഷപ്പുകമഞ്ഞ് രൂക്ഷമാകുമ്പോൾ വായുമലിനീകരണം നിയന്ത്രിക്കാൻ ഗ്രേഡഡ് റെസ്‌പോൺസ് ആക്ഷൻ പ്ലാൻ (ഗ്രാപ്) പ്രകാരമുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ നടപ്പാക്കും. വായുനിലവാരം മോശമാകുന്നതിന് അനുസരിച്ച് ഒന്നാം ഘട്ടം മുതൽ നാലാം ഘട്ടം വരെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ കടുപ്പിക്കും. നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുള്ള നിരോധനവും മലിനീകരണം സൃഷ്ടിക്കുന്ന വാഹനങ്ങളുടെ പ്രവേശന നിയന്ത്രണവും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഈ നടപടികളുടെ ഫലപ്രാപ്തി വായുനിലവാരം അളക്കുന്ന നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കൃത്യമായ വിവരങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഒരു നഗരത്തിൽ എത്ര വായുനിലവാര നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ വേണം, അവ എവിടെയാണ് സ്ഥാപിക്കേണ്ടത് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ കേന്ദ്ര മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് (സിപിസിബി) പ്രത്യേക മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നവംബർ രണ്ടിന് ഡൽഹിയിലെ വായുനിലവാര സൂചിക (എക്യുഐ) 324 ആയി രേഖപ്പെടുത്തി. ഈ ശൈത്യകാലത്തെ ആദ്യത്തെ ‘വളരെ മോശം’ വായുനിലവാര ദിനമായിരുന്നു അത്. സിപിസിബിയുടെ പ്രതിദിന ബുള്ളറ്റിനിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ 59 നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ 58 എണ്ണത്തിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് എക്യുഐ കണക്കാക്കിയത്.

ഡൽഹിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രധാന എൻസിആർ നഗരങ്ങളിൽ 25 നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്. ഗാസിയാബാദിൽ എട്ട്, നോയിഡയിൽ ഏഴ്, ഗുരുഗ്രാമിൽ നാല്, ഫരീദാബാദിലും ഗ്രേറ്റർ നോയിഡയിലും മൂന്ന് വീതം കേന്ദ്രങ്ങളാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

രണ്ട് തരത്തിലുള്ള നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ

വായുനിലവാരം അളക്കുന്നതിനായി രണ്ട് തരത്തിലുള്ള നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. മാനുവൽ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ 24 മണിക്കൂർ വായു സാമ്പിളുകൾ ശേഖരിക്കുകയും ആഴ്ചയിൽ രണ്ട് തവണ പരിശോധന നടത്തുകയും ചെയ്യും. തുടർച്ചയായ വായുനിലവാര നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ (CAAQMS) ദിവസം മുഴുവൻ വായുവിന്റെ ഗുണനിലവാരം അളക്കുന്നു.

ദൈനംദിന വായുനിലവാര സൂചിക കണക്കാക്കുന്നത് തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്.

ഡൽഹിയിൽ ഡൽഹി മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ സമിതി (ഡിപിസിസി), സിപിസിബി, ഇന്ത്യ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് (ഐഎംഡി), ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രോപ്പിക്കൽ മെറ്റീരിയോളജി (ഐഐടിഎം) എന്നിവയാണ് പ്രധാനമായും നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ നടത്തുന്നത്.

ജനസംഖ്യ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ

2019ൽ സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡുകളുമായി ചേർന്ന് സിപിസിബി തയ്യാറാക്കിയ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പ്രകാരം, 2011ലെ സെൻസസ് ജനസംഖ്യ അടിസ്ഥാനമാക്കി നഗരങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കേണ്ട നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ കുറഞ്ഞ എണ്ണം നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

• ഒരു ലക്ഷം മുതൽ അഞ്ച് ലക്ഷം വരെ ജനസംഖ്യ: കുറഞ്ഞത് നാല് നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ; ഇതിൽ ഒന്ന് തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രമായിരിക്കണം.
• അഞ്ച് ലക്ഷം മുതൽ പത്ത് ലക്ഷം വരെ: ആറ് കേന്ദ്രങ്ങൾ; മൂന്നെണ്ണം തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ.
• 10 ലക്ഷം മുതൽ 50 ലക്ഷം വരെ: എട്ട് കേന്ദ്രങ്ങൾ; അഞ്ചെണ്ണം തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ.
• 50 ലക്ഷത്തിന് മുകളിൽ: 16 കേന്ദ്രങ്ങൾ; ഇതിൽ 12 എണ്ണം തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായിരിക്കണം.

എന്നാൽ ഈ മാനദണ്ഡങ്ങൾ 2011ലെ സെൻസസ് കണക്കുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് രൂപപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പുതിയ ഔദ്യോഗിക ജനസംഖ്യാ കണക്കെടുപ്പ് ഇതുവരെ ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ, 15 വർഷത്തിനിടെ പല നഗരങ്ങളിലെയും ജനസംഖ്യ ഗണ്യമായി വർധിച്ചിട്ടുണ്ടാകാമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.

ഗുരുഗ്രാമിൽ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ മതിയോ?

2011ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഗുരുഗ്രാമിലെ ജനസംഖ്യ 8,86,519 ആയിരുന്നു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മൂന്ന് തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും മൂന്ന് മാനുവൽ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും നഗരത്തിൽ വേണമെന്നാണ് കണക്ക്. 2024ൽ പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയം പാർലമെന്റിൽ നൽകിയ വിവരങ്ങളിലാണ് ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയത്.

നിലവിൽ ഗുരുഗ്രാമിലെ ജനസംഖ്യ ഏറെ വർധിച്ചിട്ടുണ്ടാകാമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ. എന്നാൽ നിലവിലുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ പ്രകാരം നഗരത്തിൽ നാല് തുടർച്ചയായ വായുനിലവാര നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്. അതിനാൽ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള കുറഞ്ഞ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് കണക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

വായുനിലവാര നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ എണ്ണം മാത്രമല്ല, അവ സ്ഥാപിക്കുന്ന സ്ഥലവും നിർണായകമാണ്. മരങ്ങളിൽ നിന്ന് കുറഞ്ഞത് 20 മീറ്റർ അകലം പാലിക്കുകയും നാല് വശങ്ങളിൽ മൂന്നെണ്ണമെങ്കിലും തുറന്നിരിക്കുകയുമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലാണ് കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കേണ്ടതെന്ന മാനദണ്ഡങ്ങളും വായുനിലവാര നിരീക്ഷണത്തിന്റെ കൃത്യത ഉറപ്പാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.